
Αμείλικτοι δολοφόνοι
Ο όρος «θαλάσσιο αρπακτικό» μας φέρνει στο νου τον καρχαρία. Τι θα λέγατε όμως για ένα θαλάσσιο αρπακτικό χωρίς δόντια, χωρίς καρδιά και αίμα, χωρίς καν εγκέφαλο; Οι τσούχτρες δε μοιάζουν με αρπακτικά, αλλά καταφέρνουν κάθε χρόνο να ταλαιπωρούν χιλιάδες ανθρώπους. Πώς μπορεί ένα τόσο πρωτόγονο πλάσμα, που αποτελείται κατά το 95% από νερό, όχι μόνο να επιβιώνει αλλά να αποτελεί και απειλή για τους ανθρώπους; |
650.000.000 φονικά χρόνια
Εμφανίστηκαν στην Προκάμβρια περίοδο και πιθανόν ήταν οι πρώτοι πολυκύτταροι οργανισμοί. Είναι από τα πιο γοητευτικά και θανατηφόρα πλάσματα στον πλανήτη μας. Ανήκουν στα κνιδόζωα, μαζί με τα κοράλλια και τις θαλάσσιες ανεμώνες. Έχουν διάφορα σχήματα και αποχρώσεις και το μέγεθός τους ποικίλλει από λίγα χιλιοστά μέχρι δύο μέτρα.
Εβδομήντα από τα 250 είδη μεδουσών είναι επικίνδυνα για τον άνθρωπο Ο κίνδυνος παραμονεύει στα πλοκάμια τους που κρέμονται από το διαφανές ζελατινώδες σώμα που θυμίζει ομπρέλα. Τα πλοκάμια σχηματίζουν μια εντυπωσιακή γραμμή άμυνας, ενώ κάνουν τις τσούχτρες ικανότατες κυνηγούς. Κάθε πλοκάμι διαθέτει εκατοντάδες κνιδοκύτταρα και νηματοκύστες, που περιέχουν ένα μακρύ, κουλουριασμένο νήμα. Όταν ερεθιστεί η νηματοκύστη, το νήμα εκτοξεύεται στο θύμα σαν ένα μικρό καμάκι, αφήνοντας στο στόχο του μια ποσότητα νευροτοξίνης. Αυτό το δηλητήριο μπορεί να προκαλέσει ναυτία, μυϊκή παράλυση, ακόμα και θάνατο
Υπερτροφισμός
Η ανατομία της είναι αξιοσημείωτα απλή . Τρία στρώματα σχηματίζουν την καμπάνα-σώμα και υπάρχει μία μόνο κοινή δίοδος από την οποία περνούν η τροφή και τα περιττώματα. Απ´ αυτή την ίδια δίοδο εξέρχονται τα αναπαραγωγικά κύτταρα (σπερματοζωάρια και ωάρια) από τα ώριμα αρσενικά και θηλυκά. Από τα γονιμοποιημένα ωάρια γεννιέται ένα σκουλήκι που προσκολλάται σε σκληρές επιφάνειες για μήνες ή και χρόνια σαν πολύποδας
Απ´ αυτή τη μορφή προέρχονται τα νεογνά, τα οποία στη συνέχεια ωριμάζουν και κολυμπούν ελεύθερα. Επιβιώνουν για λίγους μήνες σε ώριμη ηλικία, όμως η μοίρα τους είναι να χαθούν μόλις ελευθερώσουν τα αναπαραγωγικά τους κύτταρα, από τα οποία θα αρχίσει εκ νέου ο κύκλος της ζωής. Ωστόσο, μια έκπληξη περίμενε εδώ τους βιολόγους. Στοιχεία αποκάλυψαν ότι ένα είδος της ομάδας υδρόζωα (Hydrozoa) έχει πετύχει αυτό που ο άνθρωπος απλώς ονειρεύεται: την αιώνια ζωή! Αμέσως μετά την ωοτοκία, η Turritopsis μπορεί να αντιστρέψει τον κύκλο ζωής της και να μεταμορφωθεί ξανά σε πολύποδα, παραμένοντας έτσι για πάντα νέα.
Οι τσούχτρες είναι ιδιαίτερα ευκίνητες. Το σώμα της ενήλικης μέδουσας περιλαμβάνει νευρικές απολήξεις που είναι ευαίσθητες στον προσανατολισμό, ενώ κάποια κύτταρα, ευαίσθητα στο φως και στο άγγιγμα, τις βοηθούν να παρακολουθούν ό,τι συμβαίνει γύρω τους.
Καθώς το ειδικό τους βάρος είναι μικρότερο από εκείνο του νερού, οι περισσότερες κινούνται ελάχιστα κάτω από την επιφάνεια, σέρνοντας τα πλοκάμια τους. Μολονότι συνήθως αφήνουν το ρεύμα να τις παρασύρει, έχουν επίσης την ικανότητα να κινούνται αυτόνομα, κάνοντας απαλές, παλμικές κινήσεις. Μια μέδουσα μπορεί να ταξιδέψει αρκετά χιλιόμετρα τη μέρα. Αυτό, σε συνδυασμό με την τεράστια εξάπλωση των μεδουσών σε όλους τους ωκεανούς του κόσμου, τις καθιστά σημαντική απειλή για τις γαρίδες αλλά και τον άνθρωπο!
Καταστρέφουν τα δίχτυα των ψαράδων και αποτελούν σημαντικό ανταγωνιστή μας στην εξασφάλιση τροφής, αφού κάθε καλοκαίρι καταναλώνουν μεγάλο ποσοστό από τα αβγά των ψαριών. Είναι δύσκολο έως αδύνατο να ελεγχθεί ο πληθυσμός τους, μια και έχουν ελάχιστους φυσικούς εχθρούς: μόνο τις θαλάσσιες χελώνες και κάποια είδη ψαριών.
Από την άλλη μεριά, κάποιοι οργανισμοί δε θα μπορούσαν να επιβιώσουν χωρίς τις μέδουσες. Τα νεογέννητα ψάρια αναζητούν συχνά καταφύγιο κάτω από τα πλοκάμια τους, ενώ το Nomeus gronovii, το ασημογάλαζο ψάρι που ζει στις ακτές της Πορτογαλίας, περνά το μεγαλύτερο μέρος της ενήλικης ζωής του στην ασφάλεια που του παρέχουν οι μέδουσες, αφού έχει αναπτύξει ανοσία στη νευροτοξίνη τους. Το θαλάσσιο σαλιγκάρι Γλαύκος (Glaucus) τρέφεται σχεδόν αποκλειστικά από τη μέδουσα Φυσάλια (Physalia). Τα νεαρά μέλη ενός είδους χταποδιού προχωρούν ακόμα πιο πέρα: κόβουν πλοκάμια από τσούχτρες, τα προσαρμόζουν στα δικά τους και τα χρησιμοποιούν ως όπλα για τη δική τους προστασία.
Άγγιγμα θανάτου
Το πιο επικίνδυνο είδος είναι η Κυβομέδουσα (Chironex fleckerii). Αν συγκρίνουμε την τοξικότητα του δηλητηρίου της με το δηλητήριο άλλων ζώων και την ταχύτητα με την οποία μπορεί να σκοτώσει, η Κυβομέδουσα είναι το πιο θανατηφόρο πλάσμα στη Γη. Γνωστή και ως θαλάσσια σφήκα, η Κυβομέδουσα είναι αόρατη στα θολά νερά. Συχνάζει σε αβαθή ύδατα
Συναντάται στις ακτές του Ινδικού και του Ειρηνικού Ωκεανού και χρησιμοποιεί το θανατηφόρο δηλητήριό της για τις μεγάλες και μικρές γαρίδες. Εξοπλισμένα με 40.000.000 νηματοκύστες, τα πλοκάμια της Κυβομέδουσας προκαλούν ανυπόφορο πόνο στο θύμα τους. Όσοι έχουν επιζήσει από την επίθεσή της περιγράφουν μια εφιαλτική εμπειρία και παρομοιάζουν το τσίμπημα σαν τρύπημα από δεκάδες πυρακτωμένα βέλη. Τα πλοκάμια αφήνουν χαρακτηριστικά καφετιά σημάδια στο δέρμα, σαν από άγριο μαστίγωμα.
Το δηλητήριο της Κυβομέδουσας μπορεί να προκαλέσει το θάνατο σ´ έναν ενήλικο άνθρωπο μέσα σε τρία λεπτά, από ανακοπή καρδιάς, κατάρρευση του κυκλοφορικού συστήματος ή παράλυση του αναπνευστικού. Ο δρ. Πίτερ Φένερ, συγγραφέας του βιβλίου Δηλητηριώδεις Θαλάσσιοι Οργανισμοί και αυθεντία στις Κυβομέδουσες επισημαίνει: «Μόνο στις Φιλιππίνες αναφέρονται κάθε χρόνο 20-50 θάνατοι από επίθεση Κυβομέδουσας. Υπάρχουν σίγουρα κι άλλοι που δεν αναφέρονται ποτέ». Άλλοι 10.000 άνθρωποι κάθε χρόνο επιβιώνουν από τη φρικτή αυτή επίθεση.
Κρατηθείτε μακριά!
Για να περιορίσουμε τις παρενέργειες ενός τσιμπήματος και ενδεχομένως να σώσουμε μια ζωή, πρέπει να δράσουμε άμεσα. Το να πιέσουμε ή έστω ν´ αγγίξουμε το σημείο του σώματος που δέχτηκε την επίθεση είναι ό,τι χειρότερο, αφού έτσι θα αυξήσουμε την ποσότητα της νευροτοξίνης που περνά στο σώμα, καταστρέφοντας τους κοντινούς ιστούς ή τα όργανα που βρίσκονται κάτω από το δέρμα. Υπάρχει ένα αντίδοτο διαθέσιμο από τα μέσα της δεκαετίας του 1980, χάρη στο οποίο έχει περιοριστεί ο αριθμός των θανάτων. Στην περίπτωση όμως που δεν έχουμε το αντίδοτο, το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να κρατήσουμε το σώμα ήρεμο και να ρίξουμε ξύδι στην πληγή. Μελέτες έχουν αποδείξει πως βοηθά επίσης το κρασί, αλλά και η Κόκα Κόλα. Στην έσχατη ανάγκη, μπορούμε να ρίξουμε ούρα στην πληγή.
Οι τσούχτρες που ζουν στις ακτές της Ελλάδας είναι λιγότερο τοξικές, κι αν κάποιος δεν είναι αλλεργικός, τα συμπτώματα είναι περιορισμένα. Το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε είναι να ξεπλύνουμε άμεσα την πληγή με θαλασσινό νερό, λίγο πιο πέρα από το σημείο που μας τσίμπησε η τσούχτρα, και στη συνέχεια να ρίξουμε ξύδι
Στις ευρωπαϊκές ακτές του Ατλαντικού ωστόσο, τους μήνες του καλοκαιριού κυρίως, υπάρχουν είδη μέδουσας που το δηλητήριό τους περιέχει το 75% της τοξικότητας του δηλητηρίου της βασιλικής κόμπρας! Οι μέδουσες είναι ένας σχεδόν τέλεια εξελιγμένος οργανισμός. Αν θέλετε τη συμβουλή μας, θα λέγαμε ναι, θαυμάστε τες, αλλά από απόσταση ασφαλείας
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου